Waarom heeft de vlag van Engeland een rood kruis?

De vlag van Engeland heeft een rood kruis omdat dit het Sint-Joriskruis is, het symbool dat verbonden is met de beschermheilige van Engeland. Het rechte rode kruis op een witte achtergrond groeide in de middeleeuwen uit tot een herkenbaar Engels embleem. Het maakt ook deel uit van de vlag van het Verenigd Koninkrijk, de Union Jack.

Het ontwerp lijkt eenvoudig, maar de geschiedenis erachter is dat niet. Hetzelfde teken verscheen op middeleeuwse militaire vaandels en is tegenwoordig veel te zien op voetbaltribunes. Bekijk de vlag ook op Vexilla's pagina over de vlag van Engeland.

Wat is het Sint-Joriskruis?

Het Sint-Joriskruis is een recht rood kruis in het midden van een wit vlak. De horizontale en verticale armen komen in het centrum samen. Daarmee verschilt het van een diagonaal kruis, ook wel andreaskruis genoemd. Het embleem verwijst naar Sint-Joris, een soldatenheilige die in het middeleeuwse christendom werd vereerd. Het bekende verhaal waarin hij een draak verslaat, is een legende en geen historisch verslag van het ontstaan van de Engelse vlag.

Een rood kruis op wit is bovendien niet uitsluitend Engels. De Italiaanse stad Genua gebruikt al lange tijd hetzelfde basisontwerp. Twee vlaggen kunnen er dus hetzelfde uitzien zonder dat hun lokale geschiedenis of betekenis gelijk is.

Wanneer werd het rode kruis een symbool van Engeland?

Er is geen enkele betrouwbaar vastgestelde datum waarop de huidige Engelse vlag officieel werd aangenomen. Een belangrijke vroege vermelding dateert uit 1277, onder koning Eduard I. In koninklijke rekeningen staan vaantjes en armbeschermers voor boogschutters vermeld met het teken van Sint-Joris, bestemd voor Engelse troepen. Dat toont militair gebruik in de dertiende eeuw aan, niet dat de moderne nationale vlag in 1277 formeel is ingevoerd.

Een volgende mijlpaal was 1348, toen Eduard III de Orde van de Kousenband stichtte en onder de bescherming van Sint-Joris stelde. De heilige en zijn kruis werden daardoor belangrijker binnen de Engelse koninklijke en militaire traditie. Pas gaandeweg ontwikkelde het symbool zich tot de herkenbare vlag van Engeland; één oprichtingsbesluit was er niet.

Wat is het verschil tussen het Engelse kruis en andere kruisvlaggen?

Het kruis op de Engelse vlag is recht en gecentreerd. De Schotse vlag toont juist een wit diagonaal andreaskruis op blauw, met armen die naar de hoeken lopen. Scandinavische vlaggen hebben eveneens rechte kruisen, maar het snijpunt ligt dichter bij de hijszijde, de kant van de vlaggenmast.

Vergelijk de patronen in Vexilla's overzichten van vlaggen met een gecentreerd kruis, andreaskruisvlaggen en vlaggen met een Scandinavisch kruis. Deze verzamelingen delen vlaggen op basis van hun ontwerp in en zijn niet per se volledig voor alle regionale varianten.

Is de vlag van Engeland hetzelfde als de Union Jack?

Nee. De Engelse vlag en de Union Jack staan voor verschillende gebieden. Het Sint-Joriskruis vertegenwoordigt Engeland, een van de vier landsdelen van het Verenigd Koninkrijk. De vlag van het Verenigd Koninkrijk verenigt verschillende historische kruisen in één ontwerp.

Toen Jacobus VI van Schotland in 1603 ook Jacobus I van Engeland werd, kregen de twee koninkrijken dezelfde vorst. Het bleven wel afzonderlijke staten. In 1606 werd een eerste Union Flag ingevoerd, aanvankelijk voor gebruik op zee. Die combineerde het rode Sint-Joriskruis met het witte andreaskruis van Schotland. De politieke vereniging van Engeland en Schotland volgde pas in 1707.

Na de unie met Ierland werd in 1801 een rood diagonaal kruis toegevoegd dat met Sint-Patrick wordt geassocieerd. Zo ontstond de basisvorm van de huidige vlag van het Verenigd Koninkrijk. De naam Union Jack wordt voor deze nationale vlag algemeen gebruikt.

Engeland Schotland Verenigd Koninkrijk

Ook op vlaggen van andere landen en gebieden komt de Union Jack voor. Bekijk de verzameling vlaggen met de Union Jack. Deze categorie gaat over vlaggen waarin dat ontwerp is verwerkt, niet over iedere historische versie van de Union Flag zelf.

Waarom staat Wales niet op de Union Jack?

Op de vlag van Wales staat een rode draak tegen een witte en groene achtergrond. Toch is er op de Union Jack geen draak of ander afzonderlijk Welsh symbool te zien. Toen de eerste Union Flag in 1606 werd ontworpen, was Wales al opgenomen in het koninkrijk Engeland. Het werd daarom niet als een afzonderlijk koninkrijk in de gezamenlijke vlag afgebeeld.

Dat doet niets af aan de eigen betekenis van de Welshe vlag. Engeland, Schotland en Wales hebben elk een eigen vlag, terwijl de Union Jack het Verenigd Koninkrijk als geheel vertegenwoordigt. In geschiedenisboeken en bij sportevenementen is dit onderscheid nog altijd belangrijk.

Waarom gebruikt Engeland zijn eigen vlag bij voetbal?

Hoewel Engeland deel uitmaakt van het Verenigd Koninkrijk, heeft het een eigen nationaal voetbalelftal. Engelse supporters gebruiken daarom doorgaans het Sint-Joriskruis in plaats van de Union Jack. Voetbal laat duidelijk zien waarom je de nationale vlag van het hele Verenigd Koninkrijk niet zomaar kunt verwisselen met die van een van zijn landsdelen.

Hoe herken je de vlaggen van Engeland, Schotland, Wales en het Verenigd Koninkrijk?

• Engeland: recht rood kruis op een witte achtergrond.
• Schotland: wit diagonaal kruis op blauw.
• Wales: rode draak op wit en groen.
• Verenigd Koninkrijk: blauw veld met een recht rood kruis en rode en witte diagonale kruisen.

Het eenvoudigste ezelsbruggetje is Engeland: recht rood kruis; Schotland: diagonaal wit kruis. Ontdek meer voorbeelden bij kruisvlaggen of probeer de Europese vlaggenquiz. Of de afzonderlijke vlaggen van de Britse landsdelen meedoen, hangt af van de quizinstellingen.

Bronnen en verder lezen

• The Flag Institute: England – St George’s Cross — status en vroeg gedocumenteerd gebruik van het Sint-Joriskruis.
• The Flag Institute: The many crosses of St George — andere plaatsen die dit kruismotief gebruiken.
• The Flag Institute: History of the Union Flag — ontwikkeling van de Union Flag in 1606 en 1801.
• UK Parliament: written question HL7725 — parlementaire toelichting op de oorsprong van de vlag.
• The Royal Family: Union Jack — de samengestelde kruisen en waarom Wales niet afzonderlijk is opgenomen.